انواع ارتز و وسایل کمکی

اندام مصنوعی

تقسیم‌بندی ارتزها

  ۱-ارتزهای اندام تحتانی

این ارتزها شامل ارتزهای پا، زیر زانو و بالای زانو می باشد

۱ـ۱) کفش طبی

کفش‌هایی هستند که میتوانند در موارد زیر استفاده  شوند :
الف) جلوگیری از ایجاد تغییر شکل
ب) اصلاح تغییر شکل
ج) توزیع متوازن وزن
د) تکمیل سطوح اتکای پا

۲ـ ۱) کفی طبی

وسایلی هستند که برای کم‌کردن درد، جلوگیری از دفورمیتی، توزیع متعادل وزن و یا کاهش درد مورد استفاده قرار می گیرند. و با نواقص کاملاً مطابقت دارند.

۲ـ ارتزهای زیر زانو

الف ـ ارتز کوتاه (AFO)

مهم‌ترین دلایل تجویز آن عبارتند از :

  • ایجاد استحکام جانبی در مفصل مچ پا و جلوگیری از حرکات جانبی
  •  بالا نگاه‌داشتن انگشتان و پا در زمان نوسان به منظور جلوگیری از تماس انگشتان با زمین
  •  کمک به مرحله فشار و در نتیجه زیبا تر کردن راه‌ رفتن و کم‌کردن مصرف انرژی
  •  جلوگیری یا تصحیح دفورمیتی
  • ایجاد ایمنی در هنگام راه‌ رفتن
  •  اثر ثانویه در استحکام زانو

ب ـ ارتز کوتاه استاندارد با دو میله جانبی

نوعی ارتز است و دو میله جانبی دارد که توسط مفصلی به کفش متصل می شود.

ج ـ ارتز کوتاه با یک میله جانبی

۳ـ ارتزهای ستون فقرات

۱ـ کرست‌های کوتاه

  •  افزایش ثبات
  •  بی‌حرکت‌کردن مهره‌های کمر
  •  کاهش فشارهای مکانیکی وارد بر مهره‌های تحتانی
  • اصلاح تغییر شکل
  •  کاهش درد

۲ـ کرست‌های بلند

۴-ارتزهای اندام فوقانی

این ارتزها شامل ارتزهای انگشتان، دست، زیر آرنج، بالای آرنج و شانه می باشد ارتزهایی که برای اندام فوقانی مورد استفاده قرار می گیرند اغلب اسپلینت نامیده می شوند.

۱ـ اسپلینت‌هایی که در فلج اعصاب دست مورد استفاده قرار می‌گیرند.
۲ـ اسپلینت‌های که برای بی حرکت کردن آرنج در زوایای  مختلف استفاده می شوند.

 

 

پروتز بالای زانو

یکی از مهمترین قسمتها در پروتز بالای زانو و روی زانو مفصل پروتز است. در پروتز بالای زانو دو هدف اصلی مورد نظر است : نخست ثبات در ایستادن و راه رفتن و دوم زیبایی راه رفتن

 

انواع کلی مفاصل زانو

۱- مفاصل تک محور پای چوبیاولین مدل مفصل بالای زانو مفاصلی است که در پاهای اولیه چوبی به کار برده شد. این مفاصل ساختار بسیار ساده ای دارند و تنها حول یک محور خم و راست می شوند.  امروزه از این نوع پروتز و مفاصل به ندرت ساخته می شود.

۲- مفاصل قفل دار: این گونه از مفاصل معمولا ساختار ساده ای دارند و دارای یک قفل دستی می باشند . حالت تعریف شده برای مفصل وضعیت قفل شده در خالت صاف است و جهت نشستن می توان با کشیدن کابل قفل که در دسترس فرد استفاده کننده قرار می گیرد قفل آن را آزاد نمود و اجازه خم شدن به آن داد. این مفاصل معمولا برای افرادی به کار می رود که نیاز به ثبات فراوان دارند مانند افراد کهنسال.
 

۳- مفاصل فنر دار: این دسته از این مفاصل در حال حاضر هم استفاده زیادی دارند. در ساختار مفصل یک فنر قرار داده شده است.هنگام تحمل وزن قسمت متحرک مفصل تحت فشار یک HOLDER  اجازه حرکت پیدا نمی کند. و این خاصیت باعث می گردد زمانیکه پروتز با زمین در تماس است به طور ناگهانی خم نشود.

زمانیکه شخص پا ی خود را اززمین بلند می نماید هولدر آزاد شده و مفصل خم میشود ( حالت خم شدن زانو هنگامی که شخص پای خود را از زمین بر می دارد ) و فنر کمک می نماید تا مفصل مجددا با یک سرعت خاص به حالت صاف در آید تا برای برخورد با زمین آماده شود. سرعت خم و راست شدن زانو با تنظیم فشردگی فنر تا حدی قابل تنظیم است. مفاصل فنر دار مفاصل خوب و ارزانی هستند که دوام نسبتا خوبی نیز دارند اما برای افراد اکتیو و ورزشکار مناسب نیستند و کند عمل می نمایند.

۴– مفاصل پنوماتیک: مفاصل پنوماتیک علاوه بر فنر در ساختار مفصل از یک پیستون هوا نیز بهره می برد. به علت خاصیت هوا به عنوان یک سیال حرکات مفصل به صورت نرمتر  انجام میشود. وجود پیستون هوا در این مفاصل باعث می شود که باز و بسته شدن فنر موجود در مفصل طبق خاصیت Damping  سیال ( هوا ) عمل نماید. مفاصل پنوماتیک معمولا سبک ( نسبت به مفاصل هیدرولیک و هوشمند ) است و مفاصلی که برای ورزشکاران و سالمندان اکتیواستفاده می شود، معمولا از نوع پنوماتیک است.

۵- مفاصل هیدرولیک : ساختار این دسته شبیه به مفاصل پنوماتیک است با این تفاوت که درون مخزن پیستون به جای هوا از روغن سیلیکون استفاده شده است. استفاده از یک سیال مایع به جای هوا باعث بروز رفتارهای شبیه تر به پای طبیعی می گردد و بر خلاف مفصل پنوماتیک با سرد و گرم شدن هوا زیاد تحت تاثیر قرار نمی گیرد. به علت خاصیت Damping  ( بی رمق کردن انرژی ) بیشتر روغن سیلیکون، حرکت مفصل نرمتر ، ثبات آن بیشتر و تطابق آن با حالتهای راه رفتن بیشتر است.

وزن این مفاصل معمولا زیاد است و قیمت آنها گران. این مفصل برای افراد جوان، اکتیو بسیار مناسب است. به طور خلاصه روغن سیلیکون در برابر نیروی زیاد که مثلا از دویدن یا پریدن بر مفصل وارد می شود یک مقاومت متناسب با نیروی وارد شده ایجاد می نماید و این موضوع باعث می شود تا مفصل هیچگاه به صورت ناگهانی خم نشود.

کلینک طب فیزیکی و فیزیوتراپی امید  توانایی و تجربه ساخت پروتزهای مختلف از جمله پروتز گوش ، پروتز چشم، پروتز انگشت ، پروتز سینه و قطع عضو زیر زانو، قطع عضو بالای زانو و قطع عضو اندام فوقانی را دارد.

اندام مصنوعی (قطع از مفصل لگن)

در قطع از مفصل ران ممکن است کل مفصل یا بخشی از آن برداشته شود که در این صورت مفصل ران حرکت چندانی نخواهد داشت و درست مانند پروتز لگن لازم است تا از مفصل ران مصنوعی برای تقلید حرکت مفصل ران استفاده کرد.

در قطع از لگن ممکن است بخشی از لگن به علل مختلف مانند تصادف، تومور، انفجار و غیره از بین رفته باشد و یا خارج شده باشد. در ساخت این نوع پای مصنوعی لازم است تا بخشی بسکت مانند برای در بر گرفتن ناحیه لگن طراحی شود تا مفصل ران به آن متصل و سپس بقیه قسمت های پا از طریق مفصل ران پای مصنوعی به بسکت متصل شود. در این نوع پروتز معمولا از مفاصل خاصی برای تقلید حرکات مفاصل طبیعی به همراه حفظ ثبات و تعادل در حالت های ایستاده، نشسته و راه رفتن استفاده می شود.

با ساخت این نوع پای مصنوعی فردی که مجبور است با ویلیچر و یا دو عصای زیر بغل بایستد و راه رود تواند به صورت مستقل راه رود.

قطع عضو در اندام فوقانی

بطور کلی پس از قطع قسمتی از اندام فوقانی، هر چه زودتر از اندام مصنوعی استفاده شود شانس موفقیت بیشتر است. زمان استفاده از اندام مصنوعی بستگی به بهبود زخم‌های جراحی، عدم وجود درد و حساسیت لمسی و از بین رفتن تورم دارد. که این زمان می‌تواند بین چهار تا شش هفته پس از عمل جراحی طول بکشد.

 استفاده از اندام مصنوعی در اندام فوقانی نیز نیاز به تمرین، حوصله و صرف وقت دارد. کارشناس کار درمانی می‌تواند در این زمینه به بیمار کمک نماید. بسیاری از افرادی که از اندام مصنوعی فوقانی استفاده می‌کنند .

در ابتدا احساس خستگی و یاس می کنند اما بیمار باید بداند که این مسئله معمول است و به مرور و با تمرین توانائی ها زیادتر می‌شود. باید همیشه فکر کرد که «چه کارهائی را می‌توان با اندام مصنوعی انجام داد» نه اینکه چه کارهائی را نمی‌توان انجام داد.همچنین استفاده از تجربه سایر افرادی که با اندام مصنوعی فوقانی کار می کنند بسیار مفید است.

دست مصنوعی برای قطع زیر آرنج

این نوع قطع عضو بیشترین آمار را در ناحیه اندام فوقانی به خود اختصاص می دهد. در پروتز ساخته شده در این سطح از قطع عضو معمولا نوع فعالیت فرد و نیاز او به استفاده از پروتز در نظر گرفته می شود.
این نوع پروتزها ممکن است زیبایی یا عملکردی باشند که در نوع عملکردی امروزه بیشتر از نوع مایوالکتریک و مکانیکی بسته به شرایط بیمار مانند شرایط فیزیکی و اقتصادی ساخته می شود.
پنجه این نوع پروتز نیز با استفاده از نیروی محرکه ایجاد شده از طریق بانداژ در نوع مکانیکی و به جریان افتادن سوئیچ های الکترومکانیکی در نوع مایوالکتریک فعالیت می کنند.
برای حفظ شکل ظاهری پس از اتمام کار بر روی پروتز دست زیبایی از جنس سیلیکون یا لاتکس که از نظر رنگ مشابه سمت مقابل است کشیدن می شود.

کلینیک طب فیزیکی و فیزیوتراپی امید  توانایی و تجربه ساخت پروتزهای مختلف از جمله پروتز گوش ، پروتز چشم، پروتز انگشت ، پروتز سینه و قطع عضو زیر زانو، قطع عضو بالای زانو و قطع عضو اندام فوقانی را دارد.

جایگزینی مفصل زانو

با توجه به شدت بیماری و یا آسیب، شما و پزشکتان ممکن است به این نتیجه برسید که تعویض مفصل زانو می‌تواند سبب کاهش درد زانو و بهبود عملکرد مفصل شده و شما بتوانید به فعالیتهای طبیعی روزانه خود برگردید.

در این جراحی قسمتهای آسیب دیده مفصل زانو با پروتزهای فلزی خاص جایگزین می‌شوند (مفصل مصنوعی). این بدان معنی است که ممکن است هر کدام از سطوح مفصلی مربوط به استخوانهای ران، ساق و یا کشکک با پروتز جایگزین شوند. این عمل جراحی غالباً بین ۲ تا ۴ ساعت به طول می‌انجامد.

پروتز زیر زانو ( پای مصنوعی زیر زانو )

پروتز زیر زانو

پروتز زیر زانو

پروتز زیر زانوی معمولی یا پدیلنی از سه قسمت تشکیل شده است. اول سوکت ، دوم فیلر (پدیلن) و سوم پنجه پروتز. ابتدا از استمپ (باقیمانده عضو قطع شده) قالبگیری می شود و سپس بعد از انجام عملیات فنی بر روی آن یک پوسته از جنس رزین (با تنوع گوناگون) جهت استمپ ساخته می شود که به آن سوکت می گویند.

سوکت مهمترین قسمت یک پروتز است. فاصله بین سوکت تا زمین توسط یک پر کننده یا اصطلاحا فیلر که از جنس پدیلن ( نوع خاصی از انواع فوم ها )، یک مچ چوبی و در انتها یک پنجه پروتز کامل می شود و شخض پس از تکمیل پروتز قادر به راه رفتن خواهد بود.

مزایای پروتز زیر زانو

۱- ارزان

۲- سبک

۳- ساختار مقاوم

معایب پروتز زیر زانو

محدودیت در استفاده از پنجه های پیشرفته

دشوار بودن تنظیم قد بیمار و زوایای اندام

محدودیت در تعمیر

مرکز توانبخشی امید توانایی و تجربه ساخت پروتزهای مختلف از جمله پروتز گوش ، پروتز چشم، پروتز انگشت ، پروتز سینه و قطع عضو زیر زانو، قطع عضو بالای زانو و قطع عضو اندام فوقانی را دارد.

قطع عضو زیر زانو یکی از شایعترین قطع عضوهایی است که اتفاق می افتد. بیشترین دلیل این قطع عضو در کشورهای پیشرفته بیماریهای عروقی نظیر درگیری عروق محیطی ( PVD) ، دیابت، تروما و سایر علل می باشد. در کشورهای کمتر توسعه یافته معمولا جنگ و تروما ناشی از تصادفات معمولا شایعترین دلیل قطع عضو است.

به طور معمول زمان گرفتن اولین پروتز تقریبا ۳۰ روز پس از عمل جراحی است. یعنی تقریبا زمانی که زخم ناشی از جراحی جوش خورده باشد و استمپ شکل اولیه خود را پیدا کرده باشد. برای آماده شدن استمپ جهت استفاده از پروتز کارهای خاصی صورت می پذیرد. به غیر از فیزیوتراپی که توسط فیزیوتراپیست بر روی اندام صورت می گیرد استفاده از پایلون گچی ( پای گچی ) از اولیه ترین و موثرترین اقدامات آماده سازی استمپ است. در سالهای اخیر پایلونهای پنو ماتیک نیز ساخته شده اند که توسط فشار هوا حجم و شکل استمپ را کنترل می نمایند.

اندام مصنوعی (مراحل قطع عضو)

مراحل قطع عضو

ارتوپدی فنی، طب فیزیکی

قطع عضو

بعد ازبستری شدن دربیمارستان و انجام چند آزمایش بیمار را به اتاق عمل برده و با بیهوشی، عمل جراحی انجام می‌گیرد. مدت عمل جراحی معمولاً بین یک تا دو ساعت است. بعد از عمل جراحی برای بیرون آمدن ترشحات از یک «درن» استفاده می‌شود.  ممکن است بعد از اینکه بیمار بهوش آمد احساس ‌کند که اندام قطع شده هنوز وجود دارد. بسیاری از بیماران نگران این مسئله می باشند. اما حس کردن عضو قطع شده یک امر طبیعی است که به آن «حس‌کاذب » گفته می‌شود و بمرور زمان برطرف می‌گردد. ممکن است برخی از بیماران متوجه این مسئله نباشند مثلاً گاهی از خواب بلند شده و فکر می‌کنند هنوز اندام وجود دارد لذا سعی می کنند با آن راه رفته  و در نتیجه زمین می‌خورند.

معمولاً “درن” پس از بیست و چهار ساعت کشیده می‌شود. دراین زمان  بیمار توسط پزشک متخصص طب فیزیکی و توانبخشی ویزیت شده و راهنمائی‌های لازم به بیمار داده می‌شود و برنامه توانبخشی با همکاری فیزیوتراپیست و کارشناس اندام مصنوعی هماهنگ شده و آغاز می‌گردد. فیزیوتراپ در این مرحله به بیمار آموزش می‌دهد که چگونه با عصای زیر بغل یا وسایل کمکی دیگر می تواند راه برود. افرادی که قطع عضو زیر زانو شده‌اند معمولاً نیاز به ویلچر ندارند اما افراد با قطع عضو بالای زانو ممکن است بطور موقت نیازمند ویلچر باشند. پس از تکمیل مرحله توانبخشی فرد قادر خواهد بود به زندگی عادی روزمره خود برگردد.

جوراب  های اندام مصنوعی

این جورابها علاوه بر پوشش عضو باقیمانده وسیله‌ای برای تنظیم حجم سوکت می‌باشند. این جورابها در انواع مختلف پشمی، کتانی و فراورده‌ای (سنتتیک) وجود دارند. ضخامت هر جوراب برحسب “چین” درجه بندی می‌شود که برحسب کلفتی بین یک تا شش “چین” متغییر است.

 فرد دچار قطع عضو با تغییر اندازه و همچنین تعداد جورابهای پوشیده شده تغییرات مختصر اندازه قسمت باقیمانده با اندام مصنوعی را تنظیم می کند. علاوه براین وظیفه این جورابها حفاظت از پوست در مقابل فشار و مالش در فاصله بین پوست و سوکت می باشد. همچنین جذب عرق و اجازه تهویه مناسب از دیگر فواید این جورابها است.

 پشم:
اگرچه این جورابها بطور محدود در کشور ما در دسترس میباشند ولی جهت آشنائی با آنها بطور مختصر در زیر توضیح داده میشوند. جورابهای پشمی علاوه بر حالت ارتجاعی بالا، قابلیت جذب رطوبط  آنها زیاد بوده و راحت می باشند. حالت ارتجاعی این نوع جورابها باعث می‌شود بخوبی سطح  قسمت باقیمانده اندام را بپوشانند و توانائی جذب سریع عرق باعث می‌شود منسوجات پشمی در هوای سرد، مرطوب و یا خشک پوشش راحتی باشند.
جوراب اندام مصنوعی
از آنجا که قسمت باقیمانده اندام در افراد مختلف متفاوت است، جورابهای پشمی می‌توانند با داشتن خاصیت ارتجاعی بدون اینکه چین خوردگی پیدا کنند، این قسمت را بخوبی پوشش دهند.

 نــخ:

جورابهای نخی حساسیت‌زا نمی‌باشند و توسط هر نوع پوستی تحمل می‌شوند همچنین امکان شستن مکرر و سفید کردن آنها وجود دارد اما به اندازه جورابهای پشمی جاذب رطوبت نمی‌باشند و بخوبی سطح اندام را نمی‌پوشانند .

افراد مبتلا به قطع عضو میتوانند برای پوشش عضو باقیمانده، جوراب های اندام مصنوعی را از مرکز توانبخشی امید تهیه نمایند .

پروتز(اندام های مصنوعی)

پروتز(اندام های مصنوعی)

اندامهای مصنوعی که جایگزین اعضا می شوند که به دلایلی نظیر تصادفات، جنگ، تصلب شرایین، دیابت و تومورهای استخوانی از دست رفته و فرد دچار نقص عضو یا Amputation که به فرد مبتلا آمپوته یا قطع عضو گفته می شود.
پروتزها با توجه به عضو مبتلا نامگذاری شده و در سطوح مختلف با کارایی های متنوع طراحی و ساخته می شوند.اندامهای مصنوعی در اندام فوقانی شامل پروتزهای:

۱ – پروتزهای زیبایی ( پروتزهایی که فاقد کارایی بوده )

فقط جنبه زیبایی و حفظ تعادل بالاتنه بدن را که بر اثر قطع عضو دچار عدم تعادل وزنی می شوند بعهده دارد.

۲ – پروتزهای مکانیکی

که با کشش کابلهای ظریف مکانیکی که به صورت مخفی و زیر لباس قرار دارند عمل کرده و انگشتان را باز و بسته می کند.

۳ – پروتزهای دست الکترونیک (مایو الکترونیک)

این پروتزها با قرار دادن سنسور روی باقیمانده اعصاب عضو قطع شده و با کنترل و اراده فرد پالس الکتریکی که از مغز به عضو فرستاده می شود را دریافت و تبدیل به پالس دیجیتال کرده و پس از فرستادن آن به موتور دست انگشتان را با نیرویی که توسط باطری لیتیومی ایجاد می شود عمل می نماید.

در پروتز های مایو الکتریک انگشتان شصت، سبابه و انگشت میانی فعال می باشند .در این شرکت منحصرا از تکنولوژی دستهای الکترونیک شرکت اتوبوک آلمان استفاده می گردد.

۴ – تکنولوژی Bionic:

در قرن ۲۱ دست های مصنوعی نظیر Be Bionic و  Touch Bionic و … برای افراد مبتلا به قطع عضو اندام فوقانی معرفی شده اند.

تفاوت این پروتزها با پروتزهای مایو الکتریک در کارایی بیشتر و قابلیت های بیشتر آنها نظیر باز و بسته شدن فعال ۵ انگشت ، تک انگشت و بازسازی انواع گریپ های طبیعی دست می باشد.

پروتز مفصل لگن پروتز بالای زانو
 

پروتزهای اندام تحتانی:

۱ – پروتزهای پیشرفته:

پروتز های پیشرفته که با استفاده از سیستم های سیلیکونی یا سیتکست قالبگیری شده و از مفاصل پیشرفته نظیر مفاصل هوشمند هیدرولیک، پنوماتیک و هیبرید طراحی و ساخته می شوند. تکنولوژی جدید پنجه های کربنی در سالهای اخیر به پروتزهای پیشرفته اضافه شده که با استفاده از تکنولوژی جذب انرژی ( انرژی استوریک ) باعث کاهش مصرف انرژی و افزایش حداکثری کارایی پروتز اندام تحتانی قابل تنظیم و نصب روی پروتزهای اندام تحتانی می باشد.

۲ – قالبگیری با استفاده از سیلیکون لاینرها Silicone Liners :

مزیت استفاده از لاینرها که در ایران به شکل سیلیکون معروفند راحتی بیشتر و ایجاد تعلیق قوی تر و لیفتینگ مناسبتر پروتز روی اندام های قطع شده ( استمپ ) می باشد.

لاینرها به سه شکل بالشت دار بدون قفل ( cushion ) و لاینرهای قفل دار و لاینرهای Seal – in در مرکز پارس توانا ارائه می شوند که مطابق بالاترین تکنولوژی روز ساخت پروتز های سیلیکونی در جهان می باشد.

لاینرهای Seal – in مفاصل پیشرفته

درمرکز توانبخشی امید پروتز(اندام های مصنوعی) ساخته میشود .