مقدمه

واژه نوجوان و بلوغ به گروه سنی ۱۹-۱۰ سال اطلاق می گردد و در واقع نوجوانی مرحله بلوغ جسمانی، روانی، اجتماعی و گذراز مرحله کودکی به بزرگسالی است که بلوغ جسمانی زودتر از بلوغ روانی و اجتماعی رخ می دهد و همزمان با شروع زندگی باروری، تواناییهای ذهنی و قابلیت های شناختی و عاطفی آنها شکل می گیرد.

بحران دوران بلوغ و غلبه بر آن

برای نوجوان دوره نوجوانی بعنوان مرحله ای از زندگی ، پدیده ای نوظهور است .
همیشه نوجوانی بعنوان دوره ای مستقل در مراحل زندگی انسان مطرح بوده است . گرچه آغاز نوجوانی بطور کامل مشخص نیست ولی عموماً شروع نوجوانی با پدیده بلوغ همزمان و خاتمه آن شروع دوره جوانی است .
بلوغ دوره ای است که شخصی مسئولیت اعمال خود را می پذیرد .

بلوغ 1

انواع بلوغ

بلوغ جنسی

این بلوغ با ترشح غدوات جنسی و ظهور ویژگیهای ثانوی جنسی از قبیل رویش و نمو موهای زاید در بدن و فعالیت غدوات عرق در زیر بغل و قاعدگی می باشد.

بلوغ جسمی

این بلوغ در حدود سن ۱۸ سالگی تبارز می کند که اکثر اعضا و اندامهای بدن به اوج رشد خود می رسند و شخص چهره طفلانه یا کودکانه خود را از دست می دهد.
در واقع بلوغ جسمانی به مجموعه تغییرات فیزیکی و فیزیولوژیکی در بدن انسان و سایر جانوران گفته می شود که بر اساس آنها، بیشتر بر اثر ترشح هورمونهای گوناگون، بدن کودک تبدیل به بدن بزرگسال می شود. بیشتر این تغییرات جنبه جنسی دارند و به غدد و اندامهای جنسی مرتبط می شوند. به همین علت بلوغ باعث ایجاد آمادگی، احساس نیاز و توانایی سکس و تولید مثل می شود. زمان، فرآیندها و نشانه های بلوغ در پسران و دختران متفاوت است. جهش بلوغ اصطلاحا به رشد جسمانی بسیار سریعی گفته می شود که معمولا در اوایل بلوغ رخ می دهد که در نهایت موجب افزایش قد، وزن و رشد عضلات بدن می شود.

بلوغ شرعی

پایان یافتن و اتمام نهمین سال قمری زندگی دختران آغاز این بلوغ است، که دختران مسئولیت جدی تری نسبت به دستورات الهی می‎یابند و نسبت به آنها مسئول شمرده می شوند.

بلوغ اخلاقی

این بلوغ با کسب فضایل و سجایای مقرر و پسندیده جامعه از قبیل صراحت لهجه، راستگویی و امانت داری و درستکاری و پذیرش مسئولیت در دختران نمایان می شود.

بلوغ معنوی

همراه بودن دختر با احساس بندگی خداوند که ظهور آن در انجام فرائض و اجتناب از محرمات و گناهان است در شخص تبارز و رفته رفته شخص خداوند جل جلاله را در همه جا حاضر و خود را در محضر الله عزوجل احساس می کند و …

بلوغ اجتماعی

سالهای ۱۷ و ۱۸ سالگی زمان رسیدن دختران به بلوغ اجتماعی است که دختران در این سنین رفتار صحیح زنانه می‌یابند و در گفتار و کردار خود حالتی زنانه دارند.

بلوغ اقتصادی

در هنگام احساس استقلال طلبی شخص که او برای آینده خود پلان ها، تفکرات طرح می‌کند و با تصرف در دارائیهای مادی خود به فکر درآمد و مفاد برای رسیدن به زندگی بهتر، می افتد.

بلوغ سیاسی

حد قانونی این بلوغ در کشور ما برای مردان و زنان یکسان است و آن سن رای دهی یعنی ۱۸ سالگی است، اما این نظر به اشخاص تغییر می کند و بستگی به سایر بلوغها، خصوصاً بلوغ اجتماعی دارد.

 

ویژگی های دوران بلوغ

بلوغ زمان تغییرات سریع است.بلوغ با تغییرات مشخص و رشد سریع در همه اندامهای بدن همراه است.تغییرات ناگهانی و سریعی که هنگام بلوغ اتفاق می افتد ، موجب سراسیمه شدن ، دست پاچگی و نگرانی نوجوان می شود و در خیلی از موارد منجر به بروز رفتارهای ناهنجار و غیر مطلوبی در آنان می گردد.

تغییرات در دوران بلوغ

بلوغ بحرانی ترین دوره زندگی هر فرد است و برخورد صحیح والدین به نوجوانان کمک می کند تا این دوره پر تلاطم را آرام پشت سر بگذارند. سالم یا فاسد بار آمدن نوجوان به چگونگی تربیت او در خانه و محیط اجتماعی بستگی دارد.تغییرات دوران بلوغ که در پسر و دخترمتفاوت است شامل دو دسته اند:
۱-تغییرات جسمی ۲-تغییرات روحی روانی

تغییرات دوران بلوغ در پسران

تغییرات جسمی

بارزترین این تغییرات به خصوص در سالهای ۱۲ تا ۱۷ سالگی است که تحت تاثیر هورمون جنسی مردانه بروز می کند . در پسران صفات ثانویه جنسی دیرتر از دختران بروز می کند. تغییرات جسمی حاصل از بلوغ پسران شامل:

رشد موهای زهار و زیر بغل:ابتداموی زهار ( ناحیه تناسلی خارجی) و حدود ۲۰ماه بعد موی زیر بغل ، سینه و صورت رشد می کند و همزمان فعالیت غدد عرق و چربی افزایش یافته آکنه ایجاد می شود. به دلیل اثرات اجتماعی ، رویش موی صورت برای پسران اهمیت زیادی دارد.
احتلام شبانه: یک سال پس از رشد بیضه ها و معمولا شبانه یانزدیک صبح و درخواب و به طریق غیر ارادی اتفاق می افتد.
رشد قد، بازو و ساق: دراین دوره رشد جهشی قد شروع و به طور متوسط ۷ تا ۱۲٫۵ سانتی متر در سال به قد پسران افزوده می شود و قدرت عضلانی و پهنای سینه افزایش می یابد.
تغییر صدا:به تریج اتفاق می افتد ، ابتدا دو رگه و سپس صدا بم تر ومردانه می شود.
شروع تغییرات و سن بروز آنها در افراد مختلف متفاوت و تحت تاثیر مجموعه عوامل هورمونی ، ژنتیک و محیطی می باشد که در این میان تغذیه مناسب و کافی ، ورزش و فعالیت جسمانی و رفاه جسمی و روحی تاثیر به سزائی دارند.

تغییرات روحی –روانی

تغییرات اخلاقی که در این دوره برای نوجوان بروز می کند:
به سرعت عصبانی و خشمگین می شود در عین حال به سرعت پشیمان گشته و خود را سرزنش می کند و به طور کلی ناسازگار است.
در مواردی گستاخ و نامهربان و خشن و بی ادب جلوه می کند. ولی انتظار دارد با محبت و دوستی باوی رفتار شود.
به نحو افراطی به خود توجه دارد و به جالب بودن ظاهرش بسیار علاقمند است و به دنبال کسب محبوبیت ( حتی در جنس مخالف) می باشد.
خود را همه چیزدان می پندارد و به همه چیز انتقاد می کند
نسبت به والدین عناد و سرگشی دارد که نشانه ای از استقلال طلبی اوست و نه خصومت و دشمنی.
ترس و نگرانی های درسی و جنسی و ترس از تمسخر دوستان موجب اضطراب و آشفتگی وی می شود.
تمایل به گوشه گیری دارد.
احساس دلتنگی و خستگی می کند
تمایل به مخالفت های اجتماعی دارد
شرم و حیای بیش از حد دارد
همزمان با این دوره نگرانی های خاص اجتماعی پسران مانند نگرانی در مورد آینده تحصیلی ، خدمت سربازی ، آینده شغلی و وضع مالی با افزیش سن نوجوان و نزدیک شدن به سال های پایان نوجوانی افزایش می یابد.
در این دوران خانواده موظفند نوجوان را آگاه سازند و اعتماد به نفس و استقلال و ابتکار آنان را پرورش دهند.

تغییرات دوران بلوغ در دختران

تغییرات جسمی

علاوه بر بزرگ شدن همه جانبه اندام های بدن ، افزایش وزن وقد،برجسته شدن پستان ها، رشد موهای زائد در ناحیه زهار و زیر بغل، مهمترین تغییری که در بدن دختران رخ می دهد قاعدگی(عادت ماهیانه) است.
تعریف قاعدگی: به خونریزی دوره ای رحم ، قاعدگی می گویندو از زمان شروع خونریزی قاعدگی تا شروع خونریزی دوره بعدی طول مدت قاعدگی گفته می شود که معمولا ۲۸ روز می باشد و در برخی افراد بین ۲۱تا ۳۵ روز است. طول مدتبین دو قاعدگی در یک نفر نیز عموما ثابت نیست.
فاصله دو قاعدگی تحت تاثیر اضطرابهای محیطی ، تغییرات فصلی و چگونگی وضعیت تغذیه ای قرار دارد ، به طور مثال دخترانی که به مدت طولانی از خانواده دور می شوند فاصله قاعدگی آنها نا منظم می شود.باید دانست بی نظمی قاعدگی تا ایجاد قاعدگی های منظم حداکثر دو سال طول می کشد تا بدن با تغییرات هورمونی هماهنگی یابد. خون قاعدگی به آهستگی و به تدریج طی چند روز ( به طور متوسط بین ۳تا ۷روز) از بدن خارج می شود.

تغییرات روحی –روانی

در این دوران، دختر به دنبال هویتی است که خود را در مقابل آن متعهد سازد. همان‌گونه که مغز به دنبال الگوهایی است که بتواند خود را به قبول آن متعهد نماید؛ دختر نیز آگاهانه یا ناآگاهانه، خود را برای انتخاب-های مهم در بزرگسالی آماده می‌کند. همسر یا شغلی انتخاب می‌کند که بازتاب کسی است که او می‌خواهد باشد یا در آینده بشود. دختری که آزادی نسبی و امکانات تقریباً نامحدود دوران کودکی را پشت سر می‌گذارد، ممکن است این فرآیند را قدری هراسناک بیابد، چون ناگزیر باید انتخاب نماید و مسئولیت بالاتری را در مقابل آنها به عهده گیرد. هر چند در این دوره، تحمل درد و رنج و نوسان خلقی امری طبیعی است؛ ولی میزان این درد و ناراحتی بستگی به خلق‌وخو و در دسترس بودن الگوهایی دارد که می‌توانند از شخصیت جدید او حمایت کنند.
در آغاز دوره نوجوانی، دختر به دنبال اعتبار بیرونی برای امیدها و رؤیاهای عمیق خود به عنوان یک زن می‌باشد و وقتی آنچه را می‌خواهد پیدا نمی‌کند، طبیعتاً خشمگین، هراسناک یا نومید می‌گردد و این یکی از دلایل انقلاب جوانی است. این پیامدی طبیعی است.اگر به هیجانات دختر اعتبار داده نشود و در مسیر مشخصی هدایت نگردد، ممکن است نومیدی، خشم و اضطراب او بر حسب خلقیاتی که دارد به راه های زیر کشانده شود:
- افسردگی، بدخلقی، بیماری جسمی و؛
- رفتارهای خود مخرب نظیر استفاده از مواد مخدر و ... ؛
- عناد و دشمنی نسبت به والدین، دوستان و... .

نوجوان چه می خواهد

ـ نیل به آزادی و رهایی از سلطه پدر و مادر: نوجوان برای اثبات هویت و شخصیت خود در صدد اثبات خود است.
ـ گرایش به ارتباط با نوجوانان دیگر: یادگیری اجتماعی

ـ علاقه به انتخاب شغل و آمادگی برای قبول مسئولیت: آزمون و خطا و استعداد
ـ کوشش در راه تامین مالی و استقلال اقتصادی: عدم وابستگی به والدین

ـ گرایش به انتخاب همسر و تشکیل خانواده: خیال پردازی و آزمون وخطا
ـ آمادگی برای پی بردن به ارزشهای اخلاقی و معنوی: روش حل مشکل

ـ آگاهی از محدودیت ها و توانایی های خود و نوجوانان دیگر:برخورد منطقی با رقابت ها و واقع بینی
ـ قابلیت پیشرفت در مفاهیم ذهنی و مهارتهای مختلف: کسب تجربه و درک مفاهیم بزرگسالان

ـ نیاز به راهنمایی و پیشرفت به سوی کمال: الگوها و تجارب مناسب

بلوغ زودرس

بلوغ طبیعی دوره‌ای است که طی آن صفات ثانویه جنسی به‌وجود می‌آیند و فرد توان باروری پیدا می‌کند. تغییرات فیزیکی در دوران بلوغ، نتیجه‌ مستقیم یا غیرمستقیم بلوغ غده هیپوتالاموس در دستگاه عصبی مرکزی، تحریک اعضای جنسی و ترشح هورمون‌های جنسی است. اما بلوغ زودرس براساس تعریف‌های اپیدمیولوژیک ظاهر شدن علائم بلوغ‌ ‌از نظر فیزیکی و هورمونی زیر ۸ سال در دختران و زیر ۹ سال در پسران است. این روزها با تغییری که در ساختار زندگی شهری صورت گرفته و با توجه به پیشرفت‌هایی که در زندگی اجتماعی به‌وجود آمده بلوغ زودرس در دختران سفیدپوست زیر ۷ سال و در سیاه‌پوستان زیر ۶ سال تعریف شده است. این سن در مورد شروع بلوغ است چون همان‌طور که می‌دانید بلوغ دوره‌ای چند ساله دارد.

عوامل ایجاد‌کننده بلوغ زودرس

عوامل زیادی در شروع بلوغ اهمیت دارند ولی بیشتر بار این عوامل وابسته به ژنوم افراد است. در واقع این ژنتیک است که تعیین می‌کند در چه سنی فرد وارد بلوغ شود اما چنین به‌نظر می‌رسد که سایر عوامل نیز بر سن شروع و البته پیشرفت تکامل بلوغ تاثیرگذارند. تغذیه، وضعیت عمومی سلامت، موقعیت جغرافیایی و البته حالت روانی همگی می‌توانند بر زمان شروع بلوغ اثر بگذارند. اینکه در بیشتر موارد نشانه‌های بلوغ در یک دختر تقریبا در همان زمانی که مادرش بلوغ را تجربه کرده ظاهر می‌شود، نشان می‌دهد ژنتیک بر زمان آغاز این پدیده اثر مستقیم دارد. این در واقع در ساختار بدن فرد تعیین شده است اما این تنها ژن نیست که تعیین‌کننده است. برخی عوامل محیطی هم این ژن را می‌پرورانند، از جمله وزن، قد و تغذیه.

 

از سری مطالب پزشکی عمومی و غیرتخصصی سایت (اطلاعات عمومی و غیرتخصصی پزشکی برای افزایش دانش سلامت و اطلاعات عمومی پزشکی بازدیدکنندگان)

طراحی سایت و سئو

آدرس کلینیک دیباجی:

تهران،خیابان پاسداران، خیابان شهید کلاهدوز (دولت)، دیباجی جنوبی، روبروی سنجابی، پلاک 17


مشاوره رایگان از طریق تلگرام 09107803155

آدرس کلینیک مطهری:

آدرس کلینیک مطهری:
تهران، خیابان ولیعصر، نرسیده به استاد مطهری، کوچه شهید حسینی راد « کوچه افتخار سابق»،پلاک 34، طبقه همکف


آمار بازدید